Miras Hukukunda Çekişmesiz Yargı İşleri Bitlis

Çekişmesiz yargı işleri HMK madde 382’de düzenlenmiştir. Çekişmesiz yargı, bir dava değildir. Çünkü dava iki taraflı yürütülen ve hasmın olduğu bir yargılamadır. Ancak çekişmesiz yargıda iki taraf yoktur. Çekişmesiz yargıda birden fazla kişi bulunsa bile bu kişiler maddi anlamda aynı tarafta olan ilgililerdir. Tabi ki bu ilgililer arasında da uyuşmazlık olabilir ancak bu bir taraftan doğrudan elde edilecek hatan dolayı değil, istek ve menfaatlerin farklı olmasındandır. Bu nedenle çekişmesiz yargının “hasımsız dava” olarak adlandırılması doğru değildir.

Çekişmesiz yargı daha çok bir hakkın ortaya çıkarılması veyahut kullanılması için mahkeme kararına ihtiyaç duyulur.

Çekişmesiz yargı işlerinin neler olduğu ilgili maddede sayılmıştır. Aile, kişiler, ticaret, miras hukuku gibi alanlarda birçok çekişmesiz yargı işi vardır. Ancak sayılanlar sınırlı değildir. Bu nedenle çekişmesiz yargının genel kriterlerini belirlemiştir:

  • İlgililer arasında uyuşmazlık olmayan hâller.
  •  İlgililerin, ileri sürülebileceği herhangi bir hakkının bulunmadığı hâller.
  • Hâkimin resen harekete geçtiği hâller.

Sayılan bu kriterlerin hepsi bir arada bulunabilir yahut bir tanesinin de bulunması o işe çekişmesiz yargı olarak bakılmasını sağlar.

Çekişmesiz yargıda davalı var mıdır?

Çekişmesiz yargıda taraf değil, ilgili vardır. Birden fazla kişi varsa bunlar davalı yahut davacı olarak bulunmazlar. Bu kişiler maddi anlamda ilgilidir. Tabi ki bu kişiler arasında uyuşmazlık olmadığı yahut olmayacağı anlamına gelmez. Ancak bu uyuşmazlık bu kişilerin birbirlerinden hak talep etmesi üzerine değil, istek ve menfaatlerinin çakışmasıdır.

Çekişmesiz yargıda, maddi anlamda ilgili olan kişiler, yargılama içerisinde bulunmasalar bile kanun yoluna başvurabilirler. Ancak çekişmesiz yargı kararlarına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilir. Kural olarak temyiz yolu kapalıdır.

Çekişmesiz Yargının Yargılama Usulü Nasıldır?

Çekişmesiz yargıda re’sen araştırma ilkesi vardır. Çekişmeli yargıda görev kuralları kamu düzenine ilişkindir. Dolayısıyla hakimde kamu düzenine ilişkin bir kurala aykırılığın bulunup bulunmadığını re sen araştırır. Çekişmeli yargı da ilgililer, yargılamanın her aşamasında mahkemenin görevsiz olduğunu ileri sürebileceği gibi mahkemede bunu re sen gözetecektir. Çekişmeli yargıda görev bir dava şartıdır. Çekişmesiz yargı işleri, niteliği uygun düştüğü sürece basit yargılama usulüne tabidir.  Çekişmesiz yargının kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Dolayısıyla yeniden aynı konuda talepte bulunulması mümkündür. Ancak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığı için yargılamanın yenilenmesi istenemez.

Miras Hukukunda Çekişmesiz Yargı İşleri Nelerdir?

  • Sulh hâkimi tarafından resmî vasiyetname düzenlenmesi; el yazısı ile vasiyetnamenin sulh hâkimi tarafından saklanması; sözlü vasiyetname tutanağının sulh veya asliye mahkemesine tevdiî.
  • Vasiyeti yerine getirme görevlisine görevinin bildirilmesi.
  • Vasiyeti yerine getirme görevlisinin tereke malları üzerinde tasarruf etmesine izin verilmesi.
  • Gaibin mirasçılarına, gaibe düşen miras payının teslim edilmesi.
  • Tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine ulaşmasını sağlamak için önlem alınması.
  • Mirasçılık belgesi verilmesi.
  • Terekenin yazımı işleminin sona erdiğinin mirasçılara bildirilmesi, mirasın reddi beyanının tespiti ve tescili; mirasın reddinin, mirası reddeden kişiden sonra gelen mirasçılara bildirilmesi; mirasın reddi süresinin uzatılması.
  • Terekenin resmî defterinin tutulması.
  • Sulh hâkiminin özellikleri olan eşyanın mirasçılardan birine tahsis edilmesi veya satılmasına karar vermesi.

Çekişmesiz yargı işinde asli görev Sulh Hukuk Mahkemesinde olacaktır. Ancak bazı hallerde çekişmesiz yargı çekişmeli yargıya da çekişmeli yargı haline gelebilir. Örneğin TMK 598/1 Mirasçılık belgesi verilmesi ” Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe
mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.”

Mirasçılık belgesi verilmesi HMK 382 gereği çekişmesiz yargı işi sayılmasına rağmen, mirasçılık belgesi alındıktan sonra bir itiraz yapılmışsa artık bu iş çekişmeli hale geldiği için çekişmeli yargı işine girecektir. Mirasçılık belgesi verilmesi işi çekişmesiz yargıda görülecek bir iştir. Ancak bu işin görülmesi sırasında mirasçı olduğu halde mirasçılar arasında gösterilmemişse; mahkemeye başvurarak kendisinin de mirasçı olmasından dolayı mirasçılık belgesine itiraz ederse, iş çekişmesiz yargıdan çıkar ve çekişmeli yargıya girer. Çünkü bu halde bu kişinin diğer mirasçıları davalı göstererek dava açması gerekir. Bu nedenle mirasçılık belgesinin iptal edilip yenisinin verilmesi çekişmeli yargı işine girmektedir. Bu halde de dava Asliye Hukuk Mahkemesinde görülecektir.

Miras Hukukunda Çekişmesiz Yargı İşleri Bitlis

Çekişmesiz Yargıda Görevli ve Yetkili Mahkeme

Çekişmesiz yargı işinin görevli mahkemenin neresi olduğuna dair özel bir düzenleme bulunmuyorsa Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yine özel düzenleme bulunmaması halinde talepte bulunan yahut ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesindeki Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür. (HMK madde 384- 383)

Bir çekişmesiz yargı işiyle ilgili olarak kanunda sadece mahkemeden veyahut hakimden bahsediliyorsa görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi olacaktır. Örneğin TMK madde 27 “Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.”

Ancak bir iş çekişmesiz yargı bile olsa kanunda başka görevli mahkemenin o işe bakacağı özel olarak düzenlenmiş olabilir. Örneğin “Gaiplik nedeniyle evliliğin feshi” HMK’da çekişmesiz yargı işi sayılmıştır. Ancak Türk Medeni Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanunu’na göreaile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinde görülür” demektedir. Dolayısıyla iş çekişmesiz yargı olarak Aile Mahkemesinde görülecektir.

 

Yargıtay Kararı

  • 1. Hukuk Dairesi         2015/14807 E.  ,  2018/12630 K.

“Somut olaya gelince, kayyım atanmasına ilişkin kararın çekişmesiz yargı işi olduğu ve çekişmesiz yargı kararlarının maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmeyeceği düzenlemesi karşısında kararın kesinleştirilmemiş olması nedeniyle kayyımla idare süresinin başlamayacağı sonucuna varılması doğru değildir.
Hal böyle olunca, işin esası incelenerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı biçimde hüküm kurulması isabetsizdir.”

Miras Hukukunda Çekişmesiz Yargı İşleri Bitlis

Stajyer Av. Merve ÇATAR

Makale Yazarlığı İçin

Avukat veya akademisyenler hukuk makalelerini özgeçmişleri ile birlikte yayımlanmak üzere asalhukukdanismanlik@gmail.com adresine gönderebilirler.