Hukuki Özet (Hızlı Cevap): Menfi tespit davası (İİK m. 72), borçlunun icra takibinden önce veya icra takibi sırasında gerçekte borçlu olmadığının tespiti amacıyla açtığı davadır. Takip öncesi açılan davada alacağın %15’i oranında teminatla takibin durdurulması; takip sonrası açılan davada ise icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmesinin önlenmesi için ihtiyati tedbir talep edilir. Borç cebri icra tehdidi altında ödenmişse dava kendiliğinden istirdat (paranın faiziyle geri alınması) davasına dönüşür.
Menfi Tespit Davası Şartları ve İhtiyati Tedbir
İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesi kapsamında açılan davalarda en kritik unsur icra takibinin durdurulmasıdır:
- İcra Takibinden Önce Açılan Dava (İİK m. 72/2): Henüz ödeme emri düzenlenmeden önce açılır. Mahkeme, alacağın en az %15’i oranında nakdi teminat veya teminat mektubu karşılığında icra takibi başlatılmasını durduran ihtiyati tedbir kararı verebilir.
- İcra Takibinden Sonra Açılan Dava (İİK m. 72/3): Takip başladıktan sonra açılan menfi tespit davasında takibin durdurulmasına karar verilemez; ancak %15 teminat yatırılarak borçlunun icra dosyasına ödeyeceği paranın alacaklıya aktarılmasının durdurulması istenebilir.
- %20 Kötüniyet Tazminatı (İİK m. 72/5): Alacaklının haksız ve kötüniyetli olarak icra takibi yaptığı tespit edilirse, borçlu lehine alacağın %20’sinden az olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Menfi tespit davasında zamanaşımı süresi var mıdır?
Kural olarak borç varlığını sürdürdüğü sürece menfi tespit davası açılabilir; ancak borç ödendikten sonra istirdat davasına dönüşen talepler ödeme tarihinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süreye tabidir.
İtirazın iptali davası varken menfi tespit davası açılabilir mi?
Alacaklının açtığı itirazın iptali davası devam ederken borçlunun ayrıca menfi tespit davası açmasında kural olarak hukuki yarar bulunmamaktadır; itirazın iptali davasında borçlu olmadığı savunulmalıdır.
